مختصري از بهداشت كاربردي
مختصري از بهداشت كاربردي
نوع و روش هنگام غذا خوردن از مسائل ساده و ظريف درمان است، برخي از مواقع با تغيير رژيم غذايي در گاستريت چندين ساله يا كوليت و سندرم گاز قوس اسپلنيك به خصوص همراه حجامت جواب قاطعي ميگيريم.
بهترين ايام خوردن صبح و شب است. معمولاً اگر ميل به غذاي صبحگاهي نباشد ميتوان حمام نمود، گردش و ورزش كرد و وضو گرفت. ميوهجات قبل از غذا ميل ميشود و ترك ميوهجات و غذاهاي فصل جايز نيست بلكه اگر به مقدار كم از هر غذائي خورده شود به نظر نميرسد هيچگاه ايجاد بيماري نمايد. به علاوه جلوگيري از اشتهاي طبيعي جايز نيست، حتي سير شدن با ميوه مورد علاقه و طبع، شِفا است.
در نظر گرفتن سه جزء، جزئي براي غذا، جزئي براي هوا، جزئي براي آب كافي است و معمولاً هر وعده شامل چهل لقمه ميشود. يك رژيم هم امام رضا عليهالسلام با غذاي يك در ميان پيشنهاد فرمودهاند. با اين معني اگر امروز ظهر مثلاً غذا خورده ميشود فردا ظهر حذف ميگردد. در بيماران مبتلا به انگل و فصلهاي گرم اضافه نمودن سركه طبيعي به غذاي شبانه روز مفيد است. خوردن ميوهجات به جز آنها كه قابل جذب نيست بهتر است با پوست مصرف شوند( خيار) سيب با پوست براي يبوست و بدون پوست آن براي اسهال حتي مقاوم به مدت 24-48 ساعت مفيد است. هر عضوي از بدن كه مبتلا به درد و ناراحتي باشد همان عضو از گوسفند برايش مفيد است.
در بين عوام گوشت گاو مرسوم است، در حاليكه گوشت آن بيماري، شير آن شفا و روغن آن دوا است. خرما، كرفس، اسفناج و ماست و عدس ( براي مزاجهاي گرم) محتوي آهن بوده در بيماران كم خون(به خصوص بعد از زايمان) مناسب است. جهت بيماريهاي تنفسي از غذاهائي مثل شلغم، بخور تخم گشنيز و از پياز براي تأمين ويتامين ث و در خونريزي لثهها از پرتقال و نارنج و سماق استفاده ميشود.
هر غذا قبل از اينكه خاصيّت انرژيزا داشته باشد خاصيّت دارويي دارد. چهار مادهاي كه براي همة انسانها مفيد است. رطب(خرماي تازه مايل به زرد)، كاسني ( شيكوري، هندبا)، انار، ( ملس) و بنفشه ميباشند، ما از نظر انواع نميتوانيم استاندارد مشخص غذايي تعيين نماييم بلكه اين خودمان هستيم كه با مختصر و مفيد نمودن و درك خواص غذا و در عين حال تأكيد بر روي برخي خوردنيها و آشاميدنيها ميتوانيم سبب جلوگيري از بيماريها بشويم. مثلاً براي زخم اثنيعشر ضمن رعايت رژيم از دارو نيز استفاده ميشود( حجامت با جوشاندة بارهنگ حداقل بيست شب). قبل صبحانه كمينان سنگك با شير و يا كمي خرما و آب ميل ميشود. بعد از نماز صبح حمام كرده با وضو و نمك غذا آهسته شروع ميگردد، وسط غذا آب ميل نشود.(بهترين وقت 2 ساعت بعد از غذا و نيم ساعت قبل از غذا براي آب است) آخر غذا با نمك يا سركه طبيعي در ايران تمام ميشود. در صورت خوردن كره كمي عسل اضافه شود، پنير حتماً با گردو خورده شود بعد از غذا در روز كمي استراحت و بعد از غذا در شب حركت لازم است.[1] در زخم اثنيعشر ضمن حجامت ماهانه يا بر حسب سن از بارهنگ جوشيده به اندازة تقريباً يك استكان بعد از سردشدن ميل شود. حلال آن نبات يا بهتر از آن بعد از خوردن بارهنگ يك قاشق عسل خوب است.
در مورد آشاميدنيها آب طبيعي بدون اضافه نمودن مواد شيميايي(كلر) شايد بهترين نوشابه باشد.[2] همانطور كه ميدانيم چشمه ( با محل خروجي رو به مشرق)، آبهاي باران ( نيسان)، زمزم، آب دريا جنبههاي درماني دارند و بهترين آبها هستند در كشور پهناور ما هزاران منبع درماني جهت بيماري خاص وجوددارد.
خوردن نوشابههاي گازدار به طور مرتب و چاي بلافاصله بعد از غذا مناسب نيست. شربتهاي كاسني و سكنجبين در فصلهاي گرم بر حسب مزاج مفيد هستند. سيب، خرما، انگور يا كشمش در شب و صبح، لبنيات مثل شير گرم و خرما سنّت است. برخي از غذاها مصلح دارند. ماهي با خرما و بعد از خرما حتماً آب ميل ميشود.(در مزاجهاي گرم)
ماست را با زنيان(نانخواه) و آويشن و سياهدانه مصرف ميكنند.
ايستاده آب خوردن به خصوص در شب صلاح نيست. ظرف غذا و آب بايد با پوششي حفظ شود. غذاي داغ براي بدن مضر است بلكه بركت در غذاي سرد است. تنها خوردن، سبب سوءاخلاق و برعكس جمع بودن موجب سلامت روحي، عصبي و ترشح بهتر شيرة هاضمه ميشود. بهتر است مادر با فرزندش غذا نخورد و برعكس مكروه است مرد تنها غذا بخورد. خوردن آشاميدنيها براي شيرده مفيد است. زنان باردار هم براي رشد بهتر كودك نكات فوق را توجه نمايند به خصوص از غذاهاي كلسيمدار، جهت تقويت استخوان بندي طفل استفاده كنند.
جهت بهداشت دندان علاوه بر مسواك نمودن قبل و بعد از غذا هرگاه شيريني تناول ميشود بهتر است قبل از آن كمي نان خورده شود تا از نفوذ شيريني و فساد دندانها جلوگيري نمايد.
در هر منطقه غذاي مربوط به آن تقريباً قابل تهيه است، مثلاً وجود منابع دريايي در كنار دريا و مناطق ابري تأمين كننده ويتامين(د) آنها است و تا حدي كلسيم و فسفر به بدن ميرساند.[3]
از غذاهاي حرام كه گاهي مرسوم است و به اصطلاح جهت تقويت يا جبران كم خوني و غيره مصرف ميشود يا مانند دمبلان گوسفند، طحال، گوشت خرگوش، بايد اجتناب كرد، چون خود مولّد بيماري هستند و سبب علائم مختلف از تغيير رنگ پوست تا تومورهاي خوشخيم و بدخيم ميگردند. طبق آخرين گزارشات از انستيتوهاي جهاني سرطان، تغذيه اولين اهميت را در اتيولوژي سرطان دارد.
از مصرف اعتياد آورها حتي يك بار نيز براي كنترل درد بدون تشخيص بايد خودداري كرد. در موارد طبيعي آنزيمهايي وجود دارد كه با پختن و تغيير و تبديل شيميايي دگرگون ميشوند، در حاليكه اينگونه مواد براي جذب سريع و هضم بهتر نياز به مصرف يك سبزي دارند. امام رضا عليهالسلام تا آوردن سبزي خوردن غذا را آغاز نمينمودند.
ضمناً مصرف نان با برنج جذب آن را تسريع مينمايد. برنج در روايات ما سبب جلوگيري از بيماري سل است و يكي از علل عدم شيوع اين بيماري در سراسر شمال اين هديه الهي است. (با وجود نبودن آفتاب كافي و عوامل ديگر كاهش ايمني. درحاليكه در مناطق ديگر با سوءتغذيه و عدم آن سل بيشتر يافت ميشود).
مسافرتها و تنوع غذاها گاهي سبب بهبود مزاجي و گاهي سبب بيماري ميشود. آنگاه كه تغيير آب و هوا ميدهيم بايد بهداشت غذا را رعايت نماييم. مصرف باقلا و به محض ورود كمي پياز همراه غذا مستحباست.
مسافرت بهتر است با افرادي شروع شود كه همفكر باشند و با ظرفيت باشند. بهترين افراد اصحاب سفر چهار نفرند. محيط فشرده و با حركات زياد وحركاتهايي سريع و بيجا سبب خستگي ميگردد. به عكس حركت به موقع سبب آرامش است. بهترين اوقات سفر مثلاً بعدازظهر پنجشنبه و به طور كلي روزهاي يكشنبه، سهشنبه و بعدازظهر دوشنبه و جمعه ميباشد. نمازها بايد در مسافرت اول وقت اقامه شود تا نظم در جمع حفظ گردد.
[1] ـ تغدّا تمدّا، تعشي تمشي
[2] ـ ميتوان آن را جوشاند و سرد كرد.
[3] - خوردن ماهي با خرما تجويز ميگردد. بعد از خرما در مزاجهاي گرم آب مينوشند و در طبايع سرد آب ميل نميگردد.